Rozwijanie zainteresowania fizyką oraz dostrzegania praw fizycznych w otaczającym świecie.
Rozwijanie umiejętności logicznego i analitycznego myślenia.
Kształcenie umiejętności samodzielnego rozwiązywania problemów fizycznych.
Doskonalenie umiejętności stosowania wiedzy fizycznej w sytuacjach praktycznych.
Rozwijanie umiejętności analizowania danych przedstawionych w postaci tekstu, tabel, wykresów, schematów i rysunków.
Kształcenie umiejętności planowania, przeprowadzania i analizowania prostych doświadczeń fizycznych.
Rozwijanie umiejętności posługiwania się językiem fizycznym, symbolami, jednostkami oraz zależnościami matematycznymi.
Kształcenie umiejętności krytycznej analizy otrzymywanych wyników i oceny ich sensowności.
Uczeń przystępujący do I stopnia konkursu powinien:
Posługiwać się podstawowymi pojęciami i terminami fizycznymi właściwymi dla szkoły podstawowej.
Rozpoznawać i nazywać podstawowe wielkości fizyczne oraz podawać ich jednostki w układzie SI.
Rozróżniać wielkości skalarne i wektorowe.
Dokonywać zamiany jednostek wielkości fizycznych.
Posługiwać się przedrostkami jednostek, m.in. kilo-, mega-, mili-, mikro-, centy-.
Przekształcać proste wzory fizyczne.
Wykonywać obliczenia z wykorzystaniem poznanych praw i zależności fizycznych.
Poprawnie zapisywać dane, szukane, wzór, obliczenia i odpowiedź.
Ocenić sens fizyczny otrzymanego wyniku.
Odczytywać informacje z tabel, wykresów, diagramów i schematów.
Sporządzać proste wykresy zależności między wielkościami fizycznymi.
Rozpoznawać proporcjonalność prostą i zależności liniowe.
Posługiwać się podstawowymi przyrządami pomiarowymi, m.in. linijką, suwmiarką, stoperem, termometrem, wagą, siłomierzem, menzurką, amperomierzem i woltomierzem.
Określać dokładność pomiaru i zapisywać wynik pomiaru wraz z jednostką.
Analizować wyniki pomiarów i formułować wnioski.
Rozpoznawać błędy i nieprawidłowości w prostym doświadczeniu.
Przewidywać wynik prostego doświadczenia na podstawie poznanych praw fizycznych.
Posługiwać się poprawnym językiem fizycznym w odpowiedziach.
Łączyć wiedzę z różnych działów fizyki w celu rozwiązania problemu.
Wykorzystywać wiedzę fizyczną do wyjaśniania zjawisk występujących w życiu codziennym.
Uczeń zna:
pojęcie wielkości fizycznej,
podstawowe i pochodne jednostki układu SI,
symbole podstawowych wielkości fizycznych,
przedrostki jednostek,
pojęcie pomiaru,
pojęcie dokładności pomiaru,
podstawowe przyrządy pomiarowe.
Uczeń potrafi:
dobrać odpowiednią jednostkę do wielkości fizycznej,
przeliczać jednostki,
odczytywać wskazania przyrządów,
określać zakres pomiarowy przyrządu,
zapisywać wynik pomiaru wraz z jednostką,
obliczać wartości wielkości fizycznych na podstawie danych pomiarowych,
oceniać wiarygodność otrzymanego wyniku.
Uczeń zna:
pojęcie układu odniesienia,
pojęcia: ruch, spoczynek, tor ruchu, droga, przemieszczenie,
pojęcie prędkości,
pojęcie przyspieszenia,
ruch jednostajny prostoliniowy,
ruch jednostajnie przyspieszony,
ruch jednostajnie opóźniony,
podstawowe zależności opisujące ruch,
jednostki drogi, czasu, prędkości i przyspieszenia.
Uczeń zna i stosuje zależności:
v = s/t,
s = vt,
a = Δv/Δt.
Uczeń potrafi:
obliczać drogę, czas i prędkość,
obliczać prędkość średnią,
obliczać przyspieszenie,
przeliczać jednostki prędkości,
analizować ruch na podstawie tabeli danych,
odczytywać informacje z wykresu s(t),
odczytywać informacje z wykresu v(t),
rozpoznawać ruch jednostajny i zmienny,
interpretować nachylenie wykresu,
porównywać ruch kilku ciał,
rozwiązywać zadania dotyczące spotkania i wyprzedzania się ciał,
analizować sytuacje związane z ruchem pojazdów.
Uczeń zna:
pojęcie siły,
cechy wektora siły,
jednostkę siły,
pojęcie siły wypadkowej,
zasadę bezwładności,
II zasadę dynamiki Newtona,
III zasadę dynamiki Newtona,
pojęcie masy i ciężaru,
siłę ciężkości,
siłę sprężystości,
siłę tarcia,
opory ruchu.
Uczeń zna i stosuje zależności:
F = ma,
Fg = mg,
Fel = kΔl.
Uczeń potrafi:
przedstawiać siły za pomocą wektorów,
wyznaczać siłę wypadkową w prostych sytuacjach,
rozpoznawać siły działające na ciało,
stosować zasady dynamiki Newtona,
obliczać masę, siłę i przyspieszenie,
obliczać ciężar ciała,
analizować wpływ tarcia na ruch,
rozróżniać tarcie statyczne i kinetyczne w sytuacjach jakościowych,
wyjaśniać znaczenie tarcia w życiu codziennym,
analizować sytuacje związane z bezwładnością.
Uczeń zna:
pojęcie pracy mechanicznej,
jednostkę pracy,
pojęcie mocy,
jednostkę mocy,
energię mechaniczną,
energię kinetyczną,
energię potencjalną grawitacji,
energię potencjalną sprężystości,
zasadę zachowania energii.
Uczeń zna i stosuje zależności:
W = Fs,
P = W/t,
Ek = mv²/2,
Ep = mgh.
Uczeń potrafi:
obliczać pracę mechaniczną,
obliczać moc,
obliczać energię kinetyczną i potencjalną,
analizować przemiany energii,
stosować zasadę zachowania energii,
wyjaśniać działanie prostych urządzeń mechanicznych z wykorzystaniem pojęcia pracy i energii,
analizować zależności pomiędzy pracą, energią i mocą,
porównywać sprawność różnych sposobów wykonywania pracy.
Uczeń zna:
pojęcie masy,
objętości,
gęstości,
jednostki masy, objętości i gęstości,
podstawowe właściwości ciał stałych, cieczy i gazów,
pojęcie rozszerzalności cieplnej.
Uczeń zna i stosuje zależność:
ρ = m/V.
Uczeń potrafi:
obliczać gęstość, masę i objętość,
wyznaczać objętość ciała o nieregularnym kształcie metodą wypierania cieczy,
rozpoznawać substancję na podstawie jej gęstości,
porównywać gęstości różnych substancji,
analizować zależność między masą, objętością i gęstością,
wyjaśniać zjawiska związane z rozszerzalnością cieplną,
podawać przykłady praktycznego wykorzystania rozszerzalności cieplnej.
Uczeń zna:
pojęcie parcia,
pojęcie ciśnienia,
jednostkę ciśnienia,
zależność między siłą nacisku a powierzchnią,
ciśnienie atmosferyczne,
ciśnienie hydrostatyczne,
zależność ciśnienia hydrostatycznego od głębokości, gęstości cieczy i przyspieszenia grawitacyjnego.
Uczeń zna i stosuje zależności:
p = F/S,
ph = ρgh.
Uczeń potrafi:
obliczać ciśnienie,
obliczać siłę nacisku,
analizować wpływ powierzchni na wartość ciśnienia,
obliczać ciśnienie hydrostatyczne,
porównywać ciśnienia na różnych głębokościach,
wyjaśniać działanie urządzeń wykorzystujących ciśnienie,
analizować zjawiska związane z ciśnieniem atmosferycznym.
Uczeń zna:
treść prawa Pascala,
zasadę działania prasy hydraulicznej,
pojęcie siły wyporu,
treść prawa Archimedesa,
warunki pływania, tonięcia i wypływania ciała.
Uczeń zna i stosuje zależność:
Fw = ρc g V.
Uczeń potrafi:
wyjaśnić działanie prasy hydraulicznej,
stosować prawo Pascala w prostych zadaniach,
określać wartość siły wyporu,
porównywać siłę ciężkości i siłę wyporu,
przewidywać, czy ciało będzie pływać, tonąć czy pozostawać w równowadze,
wyjaśniać działanie statków, łodzi podwodnych, areometrów i balonów,
rozwiązywać zadania związane z wyporem.
Uczeń zna:
pojęcie temperatury,
jednostki temperatury,
pojęcie energii wewnętrznej,
sposoby przekazywania energii cieplnej,
przewodnictwo cieplne,
konwekcję,
promieniowanie cieplne,
pojęcie ciepła właściwego,
topnienie i krzepnięcie,
parowanie i skraplanie,
wrzenie,
sublimację i resublimację,
rozszerzalność cieplną ciał.
Uczeń zna i stosuje zależności:
Q = cmΔT,
Q = ml,
Q = mr.
Uczeń potrafi:
obliczać ilość ciepła potrzebną do ogrzania lub ochłodzenia ciała,
analizować wykresy zależności temperatury od czasu,
rozpoznawać przemiany fazowe na wykresie,
odróżniać parowanie od wrzenia,
analizować czynniki wpływające na szybkość parowania,
wyjaśniać zjawiska cieplne występujące w przyrodzie i życiu codziennym,
stosować bilans cieplny w prostych sytuacjach,
rozwiązywać zadania dotyczące mieszanin ciał o różnych temperaturach,
wyjaśniać znaczenie izolacji cieplnej.
Uczeń zna:
pojęcie ruchu drgającego,
pojęcia: amplituda, okres, częstotliwość,
jednostki okresu i częstotliwości,
zależność między okresem i częstotliwością,
pojęcie fali,
fale mechaniczne,
długość fali,
prędkość rozchodzenia się fali,
dźwięk jako falę mechaniczną.
Uczeń zna i stosuje zależność:
f = 1/T,
v = λf.
Uczeń potrafi:
określać amplitudę, okres i częstotliwość drgań,
przeliczać jednostki częstotliwości,
analizować wykres drgań,
obliczać częstotliwość i okres,
rozwiązywać proste zadania dotyczące fal,
określać zależność między częstotliwością, długością fali i prędkością,
wyjaśniać podstawowe właściwości dźwięku,
rozróżniać dźwięki o różnej wysokości i głośności,
wyjaśniać zjawisko echa.
Uczeń zna:
pojęcie ładunku elektrycznego,
jednostkę ładunku,
ładunki dodatnie i ujemne,
zasadę oddziaływania ładunków,
zjawisko elektryzowania ciał,
sposoby elektryzowania ciał,
pojęcie pola elektrycznego,
przewodniki i izolatory.
Uczeń potrafi:
określić znak ładunku ciała,
przewidywać sposób oddziaływania naelektryzowanych ciał,
wyjaśniać elektryzowanie przez tarcie, dotyk i indukcję,
rozróżniać przewodniki i izolatory,
wyjaśniać podstawowe zjawiska elektrostatyczne występujące w życiu codziennym,
interpretować proste schematy i doświadczenia elektrostatyczne.
Uczeń zna:
pojęcie prądu elektrycznego,
napięcie elektryczne,
natężenie prądu,
opór elektryczny,
jednostki napięcia, natężenia i oporu,
prawo Ohma,
moc prądu elektrycznego,
pracę i energię elektryczną,
zasady bezpiecznego korzystania z urządzeń elektrycznych,
sposób łączenia odbiorników szeregowo i równolegle.
Uczeń zna i stosuje zależności:
I = Q/t,
U = IR,
P = UI,
W = Pt.
Uczeń potrafi:
odczytywać wskazania amperomierza i woltomierza,
poprawnie włączać mierniki do obwodu,
analizować proste schematy obwodów,
stosować prawo Ohma,
obliczać natężenie prądu, napięcie i opór,
obliczać moc urządzenia elektrycznego,
obliczać zużycie energii elektrycznej,
analizować połączenia szeregowe i równoległe,
wyjaśniać zasady bezpiecznego korzystania z energii elektrycznej.
Uczeń zna:
właściwości magnesów,
bieguny magnetyczne,
pojęcie pola magnetycznego,
pole magnetyczne Ziemi,
działanie elektromagnesu,
związek między prądem elektrycznym a polem magnetycznym,
podstawową zasadę działania silnika elektrycznego,
podstawową zasadę działania prądnicy.
Uczeń potrafi:
określać kierunek linii pola magnetycznego,
przewidywać oddziaływanie magnesów,
wyjaśniać działanie elektromagnesu,
podawać zastosowania elektromagnesów,
wyjaśnić podstawę działania silnika elektrycznego i prądnicy,
analizować proste doświadczenia związane z magnetyzmem i elektromagnetyzmem.
Uczeń zna:
źródła światła,
sposób rozchodzenia się światła,
zjawisko odbicia światła,
prawo odbicia,
zjawisko załamania światła,
podstawowe właściwości zwierciadeł,
podstawowe właściwości soczewek,
pojęcie ogniska i ogniskowej,
budowę i zasadę działania oka,
podstawowe wady wzroku,
zjawisko rozszczepienia światła.
Uczeń potrafi:
rysować bieg promienia odbitego,
stosować prawo odbicia,
analizować proste konstrukcje optyczne,
określać właściwości obrazów otrzymywanych za pomocą zwierciadeł i soczewek,
wyjaśniać powstawanie obrazu w oku,
wyjaśniać sposoby korygowania podstawowych wad wzroku,
wyjaśniać zjawisko powstawania tęczy,
analizować proste doświadczenia optyczne.
Uczeń zna:
podstawową budowę atomu,
pojęcie jądra atomowego,
proton, neutron i elektron,
pojęcie izotopu,
podstawowe rodzaje promieniowania jonizującego,
pojęcie promieniotwórczości,
podstawowe zasady bezpiecznego postępowania ze źródłami promieniowania,
przykłady zastosowania promieniowania w nauce, medycynie i technice.
Uczeń potrafi:
określić skład atomu na podstawie liczby atomowej i masowej,
rozróżniać proton, neutron i elektron,
wyjaśnić pojęcie izotopu,
rozpoznawać podstawowe rodzaje promieniowania,
podawać przykłady zastosowania promieniowania,
wyjaśnić znaczenie zasad bezpieczeństwa podczas pracy ze źródłami promieniowania.
Uczeń powinien potrafić:
Zaplanować proste doświadczenie fizyczne.
Określić problem badawczy.
Sformułować hipotezę.
Wskazać wielkości mierzone i kontrolowane.
Dobrać odpowiedni przyrząd pomiarowy.
Wykonać serię prostych pomiarów.
Zapisać wyniki w tabeli.
Obliczyć wartość średnią.
Sporządzić wykres zależności między wielkościami.
Odczytać informacje z wykresu.
Sformułować wniosek wynikający z doświadczenia.
Ocenić, czy otrzymany wynik jest zgodny z przewidywaniami.
Wskazać możliwe źródła niepewności pomiarowych.
Rozpoznać nieprawidłowości w opisanym doświadczeniu.
Przewidzieć wynik doświadczenia na podstawie praw fizycznych.
Uczeń powinien znać zastosowanie i zasadę działania podstawowych przyrządów:
linijki,
taśmy mierniczej,
stopera,
wagi,
menzurki,
termometru,
siłomierza,
amperomierza,
woltomierza,
kompasu,
prostych układów optycznych.
Uczeń powinien potrafić:
Odczytać wartość wielkości z tabeli.
Porównać wartości przedstawione w tabeli.
Odczytać wartość z wykresu.
Określić, czy zależność jest rosnąca czy malejąca.
Rozpoznać proporcjonalność prostą.
Określić, w jakim zakresie wielkość pozostaje stała.
Wyznaczyć zmianę wartości wielkości na podstawie wykresu.
Na podstawie wykresu s(t) określić sposób poruszania się ciała.
Na podstawie wykresu v(t) analizować ruch ciała.
Analizować wykresy temperatury w czasie.
Rozpoznawać przemiany fazowe na wykresach.
Analizować wykresy zależności natężenia prądu od napięcia.
Wyciągać wnioski na podstawie danych przedstawionych graficznie.
W zadaniach konkursowych uczeń powinien sprawnie posługiwać się podstawowymi umiejętnościami matematycznymi, w szczególności:
wykonywać działania na liczbach całkowitych i ułamkach,
stosować kolejność wykonywania działań,
wykonywać obliczenia z wykorzystaniem liczb dziesiętnych,
przekształcać proste wzory,
rozwiązywać równania pierwszego stopnia,
stosować proporcje,
korzystać z potęg i podstawowych praw działań na potęgach,
obliczać pola i objętości podstawowych figur i brył,
posługiwać się układem współrzędnych,
odczytywać i interpretować wykresy,
wykonywać przybliżenia i zaokrąglenia,
stosować odpowiednią liczbę cyfr znaczących do dokładności danych.
W szczególności uczeń powinien znać wzory na pole:
prostokąta,
kwadratu,
trójkąta,
koła,
oraz objętość:
prostopadłościanu,
sześcianu,
walca,
kuli.
Uczeń powinien znać i umieć stosować podstawowe zależności:
Kinematyka
v = s/t
a = Δv/Δt
Dynamika
F = ma
Fg = mg
Praca i energia
W = Fs
P = W/t
Ek = mv²/2
Ep = mgh
Gęstość
ρ = m/V
Ciśnienie
p = F/S
ph = ρgh
Ciepło
Q = cmΔT
Q = ml
Q = mr
Drgania i fale
f = 1/T
v = λf
Prąd elektryczny
I = Q/t
U = IR
P = UI
W = Pt
Prawo Archimedesa
Fw = ρc g V
W zadaniach konkursowych mogą być sprawdzane również umiejętności:
dostrzegania zależności przyczynowo-skutkowych,
przewidywania skutków zmiany jednego z parametrów układu,
formułowania hipotez,
weryfikowania hipotez na podstawie danych,
krytycznej oceny przedstawionego rozwiązania,
wskazywania błędów w rozumowaniu,
porównywania różnych sposobów rozwiązania problemu,
wykorzystywania wiedzy fizycznej w nowych, nietypowych sytuacjach,
łączenia wiadomości z kilku działów fizyki,
uzasadniania odpowiedzi z wykorzystaniem praw i zasad fizycznych.
Uczeń powinien umieć wyjaśnić, z wykorzystaniem poznanych praw fizycznych, między innymi:
działanie hamulców i pasów bezpieczeństwa,
znaczenie tarcia podczas chodzenia i jazdy,
działanie windy i dźwigu,
pływanie statków,
działanie prasy hydraulicznej,
działanie termosu,
izolację cieplną budynków,
powstawanie bryzy,
działanie lodówki,
działanie czajnika elektrycznego,
zużycie energii elektrycznej przez urządzenia,
działanie bezpieczników,
działanie elektromagnesu,
działanie silnika elektrycznego,
działanie prądnicy,
powstawanie cienia,
działanie luster i soczewek,
powstawanie tęczy,
działanie okularów,
powstawanie echa,
działanie kompasu.
Podręczniki do fizyki dla szkoły podstawowej dopuszczone do użytku szkolnego i zgodne z aktualną podstawą programową.
Zbiory zadań z fizyki dla klas VII–VIII szkoły podstawowej.
Materiały edukacyjne i popularnonaukowe dotyczące fizyki.
Archiwalne arkusze Wojewódzkiego Konkursu Przedmiotowego z Fizyki.
Materiały i publikacje dotyczące doświadczeń fizycznych przeznaczonych dla uczniów szkoły podstawowej.