Zakres materiału do I etapu konkursu przedmiotowego z Historii jest taki jak z kuratorium na II etap

To jest załącznik wewnętrzny – szkolny SP3

Konkurs historyczny

1. Koczowniczy tryb życia- człowiek przenosi się z miejsca na miejsce w poszukiwaniu pożywienia. 

2. Osiadły tryb życia – ludzie nauczyli się uprawiać ziemię i hodować zwierzęta dlatego mieszkają w jednym miejscu.   

3. REWOLUCJA NEOLITYCZNA – przejście człowieka z koczowniczego na osiadły tryb życia. 

4. W zależności od tego z czego ludzie robili narzędzia i broń wyróżniamy :  

a) Epokę kamienia  

b) Epokę brązu – przedmioty z brązu. 

C)Epokę żelaza – wytwarzanie narzędzi i broni z żelaza.  

Starożytna Mezopotamia.  

1. Pierwsze państwa powstawały nad wielkimi rzekami. Dawały one wodę do picia i podlewania pól. 

2. Ok 3500 lat p.n.e. w Mezopotamii Sumerowie założyli pierwsze państwo nad rzekami Tygrys i Eufrat.  

3. Systemy Nawadniające – to kanały doprowadzające wodę do pól. 

4. Sumerowie zamieszkujący Mezopotamię tworzyli niewielkie państwa-miasta.  

Osiągnięcia Sumerów :  

1. Koło 

2. Koło garncarskie 

3. Żagiel 

4. System 60 dziesiętny 

E. Pismo klinowe 

5. Największym państwem-miastem w Mezopotamii był Babilon. Rządził nim Hammurabi, który stworzył pierwszy spis praw nazywany Kodeksem Hammurabiego.  

W starożytnym Izraelu. 

1. Izraelici to inaczej Żydzi albo Hebrajczycy. 

2.  ABRAHAM – dotarł do Palestyny i tam osiedli Izraelici. 

MOJŻESZ – wyprowadził Izrael z niewoli egipskiej. 

DAWID – zjednoczył plemiona izraelskie i zbudował świątynie w Jerozolimie 

SALOMON – syn Dawida, król Izraela, słynął ze swojej mądrości.  

3. JUDAIZM – religia Żydów. Wierzyli oni w jednego boga JAHWE. 

MONOTEIZM – wiara w jednego Boga.   

TORA – święta księga Żydów. Jest to pięć pierwszych ksiąg Starego Testamentu.  

DEKALOG – 10 przykazań Bożych. 

PROROCY – przywódcy religijni, wysłannicy Boga. 

MESJASZ – człowiek, który miał wyzwolić Żydów z niewoli rzymskiej.  

 4. Dziś Jerozolima jest Świętym Miastem trzech religii: Chrześcijan, Islamu I Judaizmu.  

Cywilizacja Indii i Chin.  

1. W Azji Środkowej nad rzeką INDUS powstało państwo Indie. 

Mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem.  

2. Osiągnięcia : 

a) produkcja cegieł i budowle z nich, 

b) systemy nawadniające 

c) wodociągi w miastach 

d) kanalizacja ( ścieki odprowadzane za miasto.  

e) pismo , ale do dziś nieodczytane.   

f)  system dziesiętny używany do dziś  

( nazywany arabski, ale pochodzi z Indii)  

3. Państwo Indie stworzyli Ariowie. 

KASTY – to zamknięte grupy ludności w Indiach. 

4. Mieszkańcy Indii wyznawali wielu bogów. np. Wisznu, Sziwa, Brahma. Ich religia to  HINDUIZM.  

5. CHINY – powstały nad wielkimi rzekami HUANG HO i JANGCY (rzeka żółta i niebieska) ok 3 tyś lat p.n.e. 

zajmowali się oni głównie rolnictwem (ryż i inne zboża)  

6. Na czele państwa stał CESARZ, który zjednoczył walczące królestwa. Żeby bronić cesarstwa przed najazdami z Azji kazał wybudować WIELKI MUR CHIŃSKI.  

7. Osiągnięcia chińczyków: 

stworzyli papier, porcelanę, proch strzelniczy, igłę magnetyczną, jedwab. 

Demokratyczne Ateny. 

1.Grecy nazywali swoje państwo HELLADĄ  

a samych siebie Hellenami. 

Kraj ten znajduje się na południu Europy nad Morzem Śródziemnym.  

Wszystkich Greków łączyły : 

• ta sama religia 

• język grecki 

-  kultura i obyczaje. 

2. Górzyste położenie kraju nie pozwoliło na stworzenie jednego wielkiego państwa , ale mniejsze polis. 

3. POLIS to państwa-miasta w Grecji. Miały one swoją władzę i wojsko.  

4. Na co dzień ludność zajmowała się pasterstwem , rolnictwem ( winogrona i oliwki) i rzemiosłem. 

5. ATENY – największe polis. 

Władzę sprawował tam cały lud taki system to DEMOKRACJA. 

AKROPOL – wzgórze nad Atenami na którym znajdowały się liczne świątynie i posągi bogów greckich. 

AGORA – to rynek w miastach greckich. Odbywał się tam handel oraz liczne spotkania mieszkańców.  

6. Zgromadzenie Ludowe – wszyscy obywatele Aten decydują o podatkach i wojnie lub pokoju. 

Obywatelem był dorosły mężczyzna, urodzony z rodziców ateńczyków i nie był niewolnikiem.  

7. W V w. p.n.e. Atenami rządził Perykles. Były to czasy największego rozwoju. Uznawany jest on za twórcę demokracji.  

Temat: Sparta i wojny z Persami.  

1. Drugim najsłynniejszym po Atenach polis była SPARTA – LAKONIA. 

2. Życie Spartan to nieustanne wojny, dlatego od dziecka przygotowywano do tego obywateli. Kobiety też musiały dbać o rozwój fizyczny i umieć walczyć. 

3.Etapy życia i wychowania: 

a) do 7 lat opiekuje się matka 

b) od 7-12 lat uczą się pisać, czytać i wypowiadać.  

100. od 12 lat mieszkają w koszarach wojskowych i przechodzą surowe i ciężkie szkolenie. 

d) po 20 roku życia – obowiązkowa służba wojskowa 10 lat.  

e) mając 30 lat wracają do domu, zakładają rodziny, uczestniczą w życiu państwa-miasta.  

f) po 60 lat nie muszą walczyć, ale wchodzą do Rady Starszych GERUZJIl.  

4. Społeczeństwo było podzielone na 3 grupy: 

a) Spartanie 

b) Periojkowie 

100. heloci – niewolnicy. 

WWojny z Persami. 

1. .Persowie przybyli do Europy w V w. p.n.e. wcześniej podbili: Mezopotamię Egipt i Azję Mniejszą. Imperium Perskie to wielkie państwo persów. 

2. Najważniejsze bitwy Persów z Grekami : 

a) bitwa pod Maratonem 490r. p.n.e. 

zwycięstwo Greków 

b) Termopile – 480r. p.n.e. - klęska Greków – król Sparty Leonidas i 300 żołnierzy.   

c)Pod Salaminą 480 r. p.n.e. - rozbicie armii persów i ich ostateczna klęska.  

3. HOPLITA – to grecki żołnierz piechoty. 

4 . FALANGA to grecka formacja wojskowa – szyk bojowy.  

5. Dzięki Spartanom do dziś używamy określeń: 

a) spartańskie warunki 

b) lakoniczna wypowiedź 

Bogowie greccy.  

1. Grecy wierzyli w wielu bogów. Mieli oni ludzką postać, ale byli nieśmiertelni. Nieśmiertelność dawały im NEKTAR I AMBROZJA. 

Mieszkali na górze OLIMP.  

2. Dla bogów budowano świątynie i składano ofiary.  

3. Najważniejsi bogowie: 

a) ZEUS – władca wszystkich bogów, bóg nieba i ziemi  

- pioruny 

b) HERA – żona Zeusa, opiekunka małżeństw – pawie 

c) HADES – władca świata zmarłych – pies cerber.  

d) HEFAJSTOS – boski kowal – narzędzia kowalskie, młot i kowadło  

e) POSEJDON – bóg mórz i oceanów – trójząb 

f) ARES – bóg wojny- zbroja miecz, tarcza 

g) HERMES – bóg kupców i złodziei, boski posłaniec- czapka niewidka i skrzydła u butów.  

h) APOLLO – bóg muzyki i sztuki – lira 

i ) AFRODYTA – bogini miłości – gołębie 

J) ATENA – bogini mądrości i miasta Ateny - tarcza, hełm i włócznia. 

4. HEROSI – to pół ludzie półbogowie, dzieci boga i człowieka. Najbardziej znani to HERAKLES (Herkules) I ACHILLES. 

TEMAT: Mity greckie.  

1. MITY to opowieści o bogach i herosach. Czasami też o historii Greków. 

2. Zbiory mitów to mitologia.  

3. Najbardziej znany grecki poeta to HOMER. 

Jest autorem dzieła: 

a) “ILIADA” - opowiada o wojnie trojańskiej. Jednymi z bohaterów byli Achilles i Odyseusz. Którzy wprowadzili do miasta KONIA TROJAŃSKIEGO. 

b) “ODYSEJA” -opowiada o tułaczce Odyseusza, który przez 10 lat nie mógł trafić do swojej ojczyzny ITAKI. 

 KULTIRA GRECJI

1.  Sztuki Plastyczne: 

a) tematy dekoracji to motywy roślinne i zwierzęce 

b) rzeźba – postacie w ruchu, materiał to kamień, marmur, drewno , kość słoniowa.  

Najsławniejsi artyści to Fidiasz i Myron.  

2. Teatr grecki .  

Początek teatru to uroczystości na cześć boga Dionizosa – dionizje. Był to bóg wina.  

Chóry prowadziły między sobą dialogi. 

Tragedia to sztuka o smutnej treści, a Komedia o wesołej.  

Amfiteatr -to miejsce gdzie odbywały się przedstawienia na wolnym powietrzu.  

3. Filozofia to umiłowanie mądrości. 

Najsławniejsi greccy filozofowie to: 

a) Sokrates  

b) Pitagoras i Tales z Miletu 

c) Hipokrates  

d) Platon 

4. Sport ; 

Dla Greków była ważna sprawność fizyczna .  

Na cześć boga Zeusa odbywały się co 4 lata w mieście Olimpia zawody sportowe – IGRZYSKA.  

Uczestniczyli w nich wszyscy Grecy .W ich czasie panował pokój .  

5. Zasady panujące na igrzyskach: 

a) uczestniczą tylko mężczyźni 

b) wszyscy są uczciwi , bo złamanie zasad to obraza Zeusa 

100. nagrody : wieniec z gałązek oliwnych, 

sława w całej Grecji,  

w swoich miastach nagrody pieniężne, 

 na ich cześć pisano pieśni i wiersze.  

Temat : Imperium Aleksandra Wielkiego 

1. Król Macedonii – Filip, wykorzystując rywalizację między Atenami i Spartą oraz chcąc się zemścić na Persach , planuje zdobycie Bliskiego Wschodu. 

2. Aleksander Wielki podbija : 

a) Syrię,  

b) Palestynę 

c) Fenicję 

d) Egipt 

e) Persję aż po rzekę Indus i Himalaje. 

3. W 333 r p.n.e. Aleksander pokonał Persów na czele , których stał król Dariusz II . Była to bitwa od ISSOS. 

Aleksandra nazywano „królem Azji” ponieważ jego podboje dotarły aż do Indii.  

Umiera on w 323 r. p.n.e. w Babilonie.  

4.Zasługi Aleksandra Wielkiego : 

a) Grecy osiedlają się w Azji i przenoszą tam swoją kulturę 

b) powstają nowe miasta np. Aleksandria w Egipcie. 

c) powstała Biblioteka Aleksandryjska 

d) rozpowszechnienie języka greckiego 

e) przejmowano grecki styl życia 

5. KULTURA HELLENISTYCZNA – to połączenie kultury greckiej z kulturą miejscowej ludności. 

Ustrój starożytnego Rzymu. 

RZYM

1. Państwo rzymian powstało na Półwyspie Apenińskim. 

Nazywano je Italią bądź Lacjum. 

Według legendy powstało w 753 r. p.n.e. 

2. Początkowo Rzym był królestwem 

 ( czasy Remusa i Romulusa) do 509 r. p.n.e.  

3. Republika Rzymska 

Słowo republika oznacza rzecz wspólna. 

Rządzą więc wszyscy obywatele, ale za pośrednictwem urzędników. 

Urzędnicy wybierani byli na ZGROMADZENIU LUDOWYM. Na okres 1 roku (KADENCJA) . 

4. SENAT – tworzą go dawni urzędnicy pochodzący z bogatych rodów. Funkcja ta była dożywotnia. Doradzali urzędnikom a potem cezarowi.  

5. Najważniejsi urzędnicy: 

a) Dyktator – stał na czele państwa w czasie wojny. 

b) Konsul (2 osoby) stał na czele państwa w czasie pokoju. 

c) Kwestorzy – zajmowali się skarbem państwa 

D)Trybun Ludowy – dbał o interesy ludzi uboższych. 

E) Pretor – sprawował sądy. 

6. W Rzymie obywatele podzieleni byli na 2 grupy: 

a) PATRYCJUSZE – bogaci obywatele sprawujący władzę. 

b) PLEBEJUSZE – ludzie wolni, ale bez praw politycznych. 

7. W pierwszym wieku p.n.e. 

władze w Rzymie przejęli dowódcy wojskowi. Zostali oni dożywotnimi dyktatorami. Pierwszy z nich to GAJUSZ JULIUSZ CEZAR.  

Na jego cześć następni przyjęli tytuł CEZARA. 

Państwo zaś stało się cesarstwem.  

 Temat : Imperium Rzymskie.  

1 . IMPERIUM to wielkie państwo rzymskie wraz z podbitymi prowincjami.  

2 . Podboje Rzymian : 

a)  Sycylia 

b)   3 wojny z Kartaginą i podbicie jej. 

c) Grecja, Azja Mniejsza , Syria, Egipt, Hiszpania, Galia, Wielka Brytania. 

3. PAX ROMANA – czasy pokoju w imperium rzymskim przypadające na koniec I w. pne. 

4. ROMANIZACJA – ludność podbitych krajów zaczęła posługiwać się j. Łacińskim, przyjmowała też kulturę i ubiory od Rzymian . 

5. BARBARZYŃCY – ludy mieszkające poza Imperium Rzymskim. 

6. Podział cesarstwa 395 r. n.e.: 

a) zachodnie – stolica Rzym 

b) wschodnie – stolica Konstantynopol.  

7. Upadek cesarstwa zachodniego. 

a) przyczyną było osłabienie państwa i najazdy ludów barbarzyńskich takich jak : Germanowie, Hunowie, Wandalowie. 

b) w roku 476 n.e. upada cesarstwo zachodnie. 

8.Datę tę uznaje się za koniec epoki starożytnej a początek średniowiecza.  

Życie w „ Wiecznym Mieście”.  

1. Miasto Rzym nazywane było i jest „ Wiecznym Miastem” 

2. Główne budowle rzymskie: 

a) bazyliki – sądy i hale targowe 

b) Forum Romanum – najstarszy rynek rzymski 

c)termy – łaźnie publiczne służące też jako centrum rozrywki. 

500. Amfiteatry – miejsce w którym odbywały się igrzyska rzymskie- walki gladiatorów. Najsławniejsze z nich to KOLOSEUM. 

e) Cyrk Maximusa – tor do wyścigów rydwanów. 

3. Wille – okazałe domy bogatych Rzymian.  

Temat : Wierzenia Rzymian.  

1. Mieszkańcy Italii wierzyli w wielu bogów. ( politeizm) 

Czcili przodków i bóstwa domowe.  

LARY – opiekunki domu. 

PENATY – opiekunki spiżarni. 

2. Po podbiciu Grecji upodobnili swoje wierzenia do wierzeń Greków. 

3. Najważniejsi bogowie rzymscy: 

JOWISZ – pan nieba i ziemi ( Zeus) 

JUNONA – opiekunka małżeństw 

MINERWA – bogi mądrości 

MARS – bóg wojny 

NEPTUN – morza i oceany 

WENUS – bogini miłości 

WESTA – bogini ogniska domowego 

4. WESTALKI – to kapłanki Westy, które strzegły jej ognia w świątyni. Były to kilkunastoletnie dziewczynki z najbogatszych rodzin rzymskich. 

5. Dla bogów budowano świątynie w których oddawano im cześć. Najbardziej znana świątynia w Rzymie to PANTEON. 

Dokonania starożytnych Rzymian.  

1.  Rzymianie byli doskonałymi budowniczymi. Wykorzystywali do budowli BETON. Dzięki niemu mogli budować Łuki i kopuły (dachy o kulistym kształcie). 

Najsławniejsze są drogi rzymskie po których można poruszać się do dziś. Stąd powiedzenie - „Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”. 

2. Najsławniejsze budowle: 

a) AKWEDUKTY – mosty doprowadzające wodę do miast.  

b) PANTEON  

c) KOLOSEUM  

d) ŁUK TRIUMFALNY – brama na cześć zwycięskich wojsk.  

e) KOLUMNA TRAJANA  

f) CIRCUS MAXIMUS  

3.Rzymianie zachwycali się literaturą grecką, tłumaczyli ją na łacinę zatrudniali greckich nauczycieli. 

Poeci: 

a) WERGILUSZ – autor „ Eneidy” 

b) HORACY – poeta tworzył utwory o nazwie „ody” 

4. PRAWO RZYMSKIE - 

Silne imperium musi mieć dobre prawo.  

a) Prawo XII Tablic 

b) Kodeks Justyniana.  

Dziś prawo rzymskie jest podstawa kodeksów większości państw. 

5. Zasady w prawie rzymskim: 

a) trzeba wysłuchać obu stron 

b) prawo nie działa wstecz.  

 Początki Chrześcijaństwa.  

1. W I wieku n.e. Palestyna była jedną z prowincji rzymskich. Swoje nauki głosił tu Jezus z Nazaretu. Nauczał, że wszyscy ludzie są równi i kochani przez Boga oraz krytykował przepisy żydowskie. 

W 33 r został on skazany na śmierć przez ukrzyżowanie. 

2. APOSTOŁOWIE – to uczniowie Jezusa. Głosząc jego nauki stworzyli nową religię CHRZEŚCIJAŃSTWO.  

3. Paweł z Tarsu.  

Podróżował po całym Imperium i głosił nauki Jezusa. Zmartwychwstanie i zbawienie niezależnie od pochodzenia. 

4. Chrześcijanie skupieni byli we wspólnotach nazwanych GMINAMI. 

Na ich czele stali BISKUPI.  

Pierwszym biskupem Rzymu był apostoł Piotr.  

5. Początkowo rzymianie byli obojętni wobec chrześcijan, ale potem zaczęli ich prześladować. 

6. W roku 313 ne. Cesarz Konstantyn Wielki, wydał dokument – EDYKT MEDIOLAŃSKI, w którym zezwala na swobodne wyznawanie chrześcijaństwa.  

7. Kolejnych biskupów Rzymu nazywano PAPIEŻAMI. 

Cesarz Teodozjusz pod koniec IV w. zakazał wyznawania innych religii niż chrześcijaństwo. 

BIBLIA to święta księga chrześcijan.   

 Bizancjum w czasach świetności. 

1. Bizancjum to nazwa cesarstwa wschodniorzymskiego.  

Stolicą państwa był Konstantynopol. 

2. Bizancjum władał cesarz. Miał on nieograniczona władzę. Wszystko od niego zależało. Miał licznych urzędników i silną armię. 

3. Za Panowania cesarza Justyniana I Wielkiego nastąpił rozwój państwa.  

4. Konstantynopol był potężnym miastem. Liczył ok 1 miliona mieszkańców.  Budowle były wznoszone na wzór rzymski.  

5.  Osiągnięcia Bizancjum : 

a) Kodeks Justyniana – 4600 przepisów prawnych w 12 księgach. 

b) zachowano utwory antyczne po tym jak upadł Rzym 

c) posługiwano się j. Greckim. 

6. 1453 r Upadek Konstantynopola i całego cesarstwa.  

Datę tę uznaje się też za koniec średniowiecza.  

Temat : Arabowie i początki Islamu.  

1. Arabowie to lud zamieszkujący głównie Półwysep Arabski. Byli to w większości koczownicy zajmujący się pasterstwem i handlem. 

2. Wyznawali wielu bogów a ich świętym miastem była MEKKA. Była tam świątynia Kabba a w niej Czarny Kamień .  

3. Działalność Mahometa: 

a) 610 r objawiania 

b) istnieje tylko 1 bóg ALLACH  

c)nowa religia ISLAM – oznacza całkowite oddanie się woli bożej 

d) Muzułmanie  – wyznawcy Islamu 

e) HIDŻRA – 622 r – ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny.  

4. Zasady wiary: 

a) KORAN – święta księga 

b) 5 filarów wiary : 

1. publiczne wyznanie wiary. 

2. Regularna modlitwa 5 razy dziennie 

3.Jałmużna 

4.Post 

5.pielgrzymka do Mekki choć 1 w życiu.  

c) zakaz jedzenia wieprzowiny i spożywania alkoholu.  

d) MECZET -  świątynia Islamu 

5. Imperium Arabskie podzielono na Kalifaty .Kalifowie prowadzili podboje , ale szanowali religie ludów podbitych.  

Ich teren rozciągał się od Indii aż do Hiszpanii.  

6. Osiągnięcia Arabów i ich zasługi dla Europy : str. 112  

• nauczyli nas cyfr arabskich 

• rozwinęli medycynę i alchemię 

• produkcja przedmiotów ze stali ( Stal Damasceńska) 

• przywieźli do Europy porcelanę i papier 

• tłumaczono na j. Arabski dzieła greckich filozofów dzięki nim przetrwały do dziś 

 Powstanie nowych państw w Europie.  

1. Frankowie – lud barbarzyński, który zasiedlił Galię 

W 496 r. Chlodwig z dynastii Merowingów – przyjął chrzest. 

Majordomowie – urzędnicy, którzy przejęli władzę od Merowingów .  

Karolingowie – dynastia, która w 751r.przejmuje władze, władca Pepin Mały 

2. Karol Wielki – syn Pepina, dzięki podbojom powiększył państwo – prawie całą Europę. Za jego panowania nastąpił rozwój kultury i nauki. 

3. W roku 800 Karol został koronowany na cesarza.  

4. W 843 r. cesarstwo Franków zostało podzielone między wnuków Karola.  

• Lothar – Italia - cesarz 

•  Ludwik – ziemie wschodnie 

•  Karol Łysy ziemie zachodnie.  

Dało to początek 3 nowym państwom : Włochy, Niemcy i Francja.   

5. Na początku X wieku korona cesarska przechodzi w ręce Niemieckie. 

Temat : Schizma Wschodnia.  

1. Przyczyny konfliktu : 

a) różnice miedzy obrządkiem wschodnim i zachodnim. 

b) rywalizacja papieża i patriarchy  

100. spór o dogmaty 

500. spór kto jest ważniejszy papież czy patriarcha Konstantynopola. 

2. WIELKA SCHIZMA WSCHODNIA w roku 1054 . 

CHRZESCIJAŃSTWO 

| | 

     Kościół Kościół  

Prawosławny               Katolicki 

 Konflikt między papieżem a cesarzem.  

1. Przyczyną konfliktu między cesarzem a papieżem był spór o inwestyturę – czyli kto będzie mianował biskupów i innych urzędników kościelnych. 

2.Osobami, które toczyły spór byli: 

a) papież Grzegorz VII 

b) cesarz Henryk IV 

3. Mimo ukorzenia się cesarza i zdjęcia klątwy, spór trwał nadal, bo cesarz wypędził papieża z Włoch. 

4. Rozwiązaniem konfliktu stał się  

podpisany w Wormacji w 1122r. KONKORDAT. 

Czyli porozumienie i umowa między stronami. (państwo i kościół) 

5. Postanowienia konkordatu: 

- biskupów miał wybierać papież według przepisów 

- majątki natomiast biskupom dawał cesarz 

-biskup jeśli chce majątek musi złożyć cesarzowi przysięgę wierności.